Co to jest próchnica butelkowa i jak jej zapobiegać?
Zazwyczaj występuje u dzieci do 3. roku życia, niedługo po wyrznięciu się zęba mlecznego. Przebiega gwałtownie, początkowo atakując siekacze. Próchnica butelkowa – przyczyny i metody zapobiegawcze.
Choroba ta występuje zwykle u dzieci karmionych słodkimi pokarmami przez butelkę ze smoczkiem. Przyczyną jest wydłużony czas działania cukrów w jamie ustnej. Szkliwo w zębach mlecznych jest dwukrotnie cieńsze niż w zębach stałych. Podobnie jest z zębiną, dlatego dynamika próchnicy zębów mlecznych jest duża. Obserwuje się szybkie przechodzenie jednego stadium próchnicy w drugie. Wcześnie w proces chorobowy zostaje także wciągnięta miazga. W przypadku karmienia butelką, kontakt jamy ustnej ze słodkim płynem (sokiem lub mlekiem) jest dłuższy niż gdyby maluch pił np. z kubeczka. Sytuację pogarsza częste nocne karmienie – wówczas w ustach jest mniej śliny, która zwykle obmywa zęby. W efekcie sprzyja to idealnym warunkom do powstania próchnicy.
Próchnica w zębach mlecznych, w tym butelkowa w krótkim czasie prowadzi do znacznego zniszczenia tkanek zęba. Papkowate, nadmiernie słodzone pokarmy i napoje przyklejają się do słabo zmineralizowanych zębów. W miejscu przylegania smoczka, pozostają tam, powodując tworzenie się rozległych ubytków próchnicowych w zębach przednich, a także zapalenie dziąseł. Na szkliwie pojawiają się zmiany próchnicze – brązowe lub białe plamki. Ząbki zaczynają boleć, stają się wrażliwe na ciepłe i zimne napoje oraz pokarmy.
Próchnica butelkowa może występować pod postacią próchnicy okrężnej. Początkowo się umiejscawia się na powierzchniach wargowych siekaczy i kłów w okolicy szyjki zęba. Zwykle atakuje zęby przednie, symetrycznie po prawej i lewej stronie.
Przyczyny próchnicy butelkowej:
- Przedłużające się karmienie butelką, szczególnie w nocy.
- Niedostateczna higiena jamy ustnej dziecka.
- Częste pojenie dziecka sokami owocowymi, słodkimi syropami/lekami (miejscowe działanie cukru na tkanki zębów).
- Podatność na wystąpienie próchnicy wczesnej, do 3. roku życia wynika między innymi z genów i przebiegu ciąży.
- W czasie chorób gorączkowych wydzielanie śliny jest zmniejszone i jednocześnie zaniedbywana jest higiena jamy ustnej dziecka.
Nie wszystkie dzieci karmione butelką są skazane na próchnicę butelkową. Mleko kobiece również zawiera cukier. W celach profilaktycznych musimy pamiętać o kilku zasadach:
Jak zapobiegać próchnicy, w tym butelkowej:
- Regularnie odwiedzać z dzieckiem stomatologa – przegląd kontrolny co 3-4 miesiące.
- Po każdym posiłku oraz wypiciu słodzonego napoju trzeba przepłukać usta dziecka wodą lub innym napojem niesłodzonym – szczególnie w nocy.
- Minimum dwa razy dziennie, po śniadaniu i po kolacji, powinno się myć ząbki szczoteczką z pastą do zębów.
- Ograniczyć lub całkowicie zrezygnować z karmień nocnych.
- Nie pozwalać dziecku na zasypianie przy butelce.
- Możliwie jak najkrócej karmić butelką. Warto uczyć picia z kubeczka i jedzenia łyżeczką już od 5 miesiąca życia.
- Przy szczotkowaniu zwracać szczególną uwagę na powierzchnie przy dziąsłach.
- Unikać podawania słodkich napojów -najlepsza jest woda niegazowana, szczególnie w nocy.
- Nie dosładzać napojów.
- Nie zarażać. Bakterie wywołujące próchnicę są przekazywane przez osoby dorosłe poprzez oblizywanie smoczka lub łyżeczki.
- Dziąsła, jeszcze zanim pojawią się pierwsze ząbki, należy przemywać wacikiem nasączonym przegotowaną wodą.
- Szczoteczki powinny być zawsze dostosowane do wieku dziecka.
- Czas szczotkowania ząbków to dwie minuty, dwa razy dziennie.
- Po wieczornym myciu zębów podawać tylko wodę.
- W ciągu dnia unikać podjadania. Próchnicy sprzyjają nie tylko słodkie potrawy, ale też kleiste, np. chrupki, pieczywo.